Niedożywienie. Jak do niego nie dopuścić?

Typowe objawy tego stanu to gwałtowne chudnięcie, silne osłabienie i senność. Diagnozę potwierdzą badania krwi.

Reklama

Niedawno do mojego gabinetu zgłosiła się pani Elżbieta (36) ze swoją mamą Grażyną (73). Córka żaliła się, że mama chudnie w oczach, nie ma apetytu i jest bardzo osłabiona. Narzeka też na nadmiernie suchą skórę i krwawienia z dziąseł. Objawy wskazywały niedożywienie organizmu.

Jest to stan wywołany przez długotrwałe niedobory składników odżywczych. Może prowadzić do bardzo wielu poważnych zakłóceń w organizmie. Często cierpią na nie osoby starsze albo z nadwagą (patrz ramka: Warto wiedzieć).

Jednak w większości przypadków niedożywienie dotyczy chorujących na nowotwory. Tak dzieje się m.in. w nowotworach żołądka, jelit, wątroby, trzustki, przełyku lub krtani. Choroby te uniemożliwiają swobodne przyjmowanie posiłków, utrudniają wchłanianie albo przyswajanie składników odżywczych. Pierwszym objawem niedożywienia jest gwałtowne chudnięcie, tj. ubytek tkanki tłuszczowej i masy mięśniowej.

Widać to szczególnie po rękach, nogach oraz zapadniętej klatce piersiowej. Charakterystyczne jest też silne wyczerpanie i osłabienie. Nawet niewielki wysiłek fizyczny zaczyna być męczący i często ponad siły. Chorzy mogą cierpieć na różne odmiany niedożywienia, najczęściej – z niedoboru białka i kalorii, które jest efektem długotrwałego głodzenia organizmu.

Taki stan od razu rzuca się w oczy, bo chory gwałtownie chudnie i słabnie. Mogą pojawić się przykurcze mięśni, skóra staje się nadmiernie sucha, cienka, wiotka, łamią się paznokcie i wypadają włosy. Dokuczają też bóle mięśni i stawów.

Zdarzają się krwawienia z dziąseł, biegunki, zaparcia, senność, a nawet zaburzenia widzenia. Jednak czasem stan niedożywienia bywa trudny do rozpoznania. To m.in. sytuacja, w której jedynym niepokojącym objawem są obrzęki oraz hipoalbuminemia, czyli zmniejszenie ilości albumin we krwi (np. wodobrzusze). Wówczas nie tylko nie chudniemy, ale wręcz możemy znacznie przybierać na wadze.

Niedożywienie organizmu potwierdzają badania krwi

Poziom hemoglobiny, żelaza, witaminy B6, B12 i kwasu foliowego, a także witaminy D. Niedożywiony organizm gorzej znosi terapie onkologiczne – częściej pojawiają się skutki uboczne leczenia oraz dużo dłużej trzeba czekać na jego pozytywne efekty.

Lekarze mawiają, że czas pobytu w szpitalu osób słabych i niedożywionych może wydłużyć się nawet o 70 proc. Chorzy na nowotwory potrzebują dodatkowych dostaw energii. Dzieje się tak dlatego, że układ odpornościowy zwiększa wysiłki, starając się zwalczyć chorobę. Rosnące guzy także zwiększają zapotrzebowanie na kalorie i składniki odżywcze.

U osób, które z powodu powikłań chorobowych nie mogą normalnie jeść, ich organizm nie przyjmuje jedzenia albo jest ono źle wchłaniane, stosuje się żywienie dożylne. Na klatce piersiowej robi się tzw. centralne wkłucie i zakłada port dożylny (cewnik), którym składniki odżywcze podawane są do krwiobiegu.

Dożylna dieta komponowana jest indywidualnie – w zależności od rodzaju niedożywienia, deficytów witamin i mikro- lub makroelementów. W sterylnych warunkach przygotowuje się worki z odżywką, która przypomina mleczko lub gęsty płyn.

Następnie za pomocą specjalnej pompy codziennie przez kilka godzin odżywkę wtłacza się wprost do żyły. Żywienie dożylne można podawać w szpitalu. Tam przygotowują je pielęgniarki i dietetycy. Jednak chory ma też możliwość takiego żywienia w warunkach domowych. Wtedy pacjent lub jego bliscy muszą wcześniej przejść kurs przygotowywania posiłków.

Uwaga! Żywienie dożylne podawane jest nie tylko chorym na nowotwory. Stosuje się je m.in. w anoreksji, chorobach jelit, np. Leśniowskiego-Crohna, lub po usunięciu jelita. W tych przypadkach takie żywienie może trwać do końca życia.

Ważne!

Z badań wynika, że w Polsce niedożywienie osób starszych to coraz bardziej powszechny problem. Zagrożonych jest aż 75 proc. z nich.

Najczęściej problem ten dotyka chorych na raka. Ale także wegetarian, osoby starsze i z nadwagą.

Warto wiedzieć

Osoby starsze. Niedożywienie wynika u nich z różnych powodów. Zwykle osoby po sześćdziesiątce nie chcą gotować same dla siebie, słabiej odczuwają smaki i zapachy. Cierpią też na choroby, które odbierają apetyt albo uniemożliwiają przyjmowanie pokarmów. Problemem są kłopoty z uzębieniem. Wtedy trzeba wyleczyć zęby albo zrobić protezę.

Z nadwagą. Niedożywienie to częsty problem osób z nadwagą. To znak dzisiejszych czasów. Jesteśmy zabiegani i nie mamy czasu na komponowanie posiłków – jemy w biegu i byle co. Zwykle są to fast foody zawierające dużo kalorii, ale znikomą ilość składników odżywczych.

Taki tryb życia wcześniej czy później da o sobie znać wyniszczeniem organizmu. Aby mógł on dobrze funkcjonować, musimy jeść różne produkty, zwłaszcza warzywa i owoce.

Wegetarianie. Zwykle mają niedobory białka i żelaza. Dlatego powinni jeść jak najwięcej produktów białkowych – roślin strączkowych, tofu, sera i nabiału. W ich jadłospisie ważne są też orzechy i ziarna zbóż. Osoby na diecie wegetariańskiej powinny regularnie stosować witaminowe suplementy diety.

Jak przytyć?

Białko. Zadbajmy, by w diecie były produkty białkowe, takie jak mięso i ryby. Białko to budulec każdej komórki, bez niego mięśnie słabną, a przemiana materii zwalnia.

Nabiał. Każdego dnia jadłospis musi obfitować w pełnowartościowy nabiał, tj. tłustą śmietanę, jogurty, jaja, twaróg, masło. Produkty te mają sporo kalorii, dostarczają witamin oraz tłuszczu, który jest niezbędny, by organizm wchłonął rozpuszczalne w nim witaminy.

Przekąski. Jedzmy 5–6 posiłków dziennie o ściśle określonych porach. Pomiędzy nimi przegryzajmy orzechy, ziarna słonecznika, pestki dyni, owoce.

Woda. Dostarczajmy organizmowi 2,5 litra płynów dziennie, zarówno pijąc wodę, jak i jedząc owoce i zupy. Nie pijmy w trakcie posiłku.

Nutridrinki. Przy dużym niedożywieniu warto wspomóc organizm nutridrinkami. Są to preparaty odżywcze dostępne w aptekach. Uzupełnią niedobory białek, węglowodanów, tłuszczów, witamin i mikroelementów.

Zdaniem specjalisty

W przypadku niedożywienia najlepiej zwrócić się o pomoc do dietetyka. W onkologicznych przychodniach przyszpitalnych są poradnie dietetyczne. Specjaliści kierują chorych na badania potwierdzające problem, a następnie opracowują jadłospis. W niektórych szpitalach są oddziały żywienia wewnętrznego.

Właśnie tam trzeba się zgłosić, gdy normalne jedzenie stało się niemożliwe z powodu niedrożnego przewodu pokarmowego albo chory zaczyna chudnąć i opadać z sił, bo organizm ma trudności z przyswojeniem składników odżywczych.

Jak do niego nie dopuścić?

✔ Czujesz się ciągle zmęczona i zaczynasz się garbić? Potrzebujesz więcej kalorii. Jedz ryby, mięso i kasze.

✔Wypadają Ci włosy, masz łamliwe paznokcie, szybko się męczysz oraz cierpisz z powodu obrzęków? Brakuje Ci białka, żelaza, cynku i witaminy D. Jedz śledzie, owsiankę, buraki i czerwone mięso.

✔Źle widzisz o zmroku, bolą Cię oczy, masz suchą, łuszczącą się skórę, krwawią Ci dziąsła, a zranienia źle się goją? Uzupełnij dietę o witaminy A, B2, B6, PP i C. Jedz jaja, podroby, czerwone, pomarańczowe i ciemnozielone warzywa, ziemniaki oraz cytrusy.

✔Drętwieją Ci ręce lub nogi, jesteś powolna, masz słabe kości? Brakuje Ci wapnia, magnezu, witamin z grupy B. Jedz sery i jogurty, suszone owoce, orzechy, fasolę, ryż, kasze oraz kakao.

Artykuł pochodzi z kategorii: Dieta

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Dieta kontra smog

    Bronimy się przed trującymi pyłami, nosząc maseczki czy stosując oczyszczacze powietrza. Ale do tej walki trzeba także dołączyć odpowiednie odżywianie. więcej