​Testy na ojcostwo. Co się dzieje z próbkami DNA w laboratorium?

Badanie genetyczne w kierunku ustalenia ojcostwa jest dla pacjenta dość łatwe. Próbki można pobrać samodzielnie w domu za pomocą specjalnych "patyczków", które dołączone są do zamówionego wcześniej zestawu. Następnie odsyła się je pocztą, a wynik wraca po kilku dniach tą samą drogą. Co jednak dzieje się z naszym DNA od momentu wysłania go do laboratorium?

DNA (kwas dezoksyrybonukleinowy) pełni rolę nośnika informacji genetycznej w organizmach żywych.  Posiada niezwykłe właściwości, dzięki którym jego analiza pozwala ustalić biologiczne pokrewieństwo między danymi osobami. 

Przede wszystkim jest cechą indywidualną każdego człowieka (wyjątek stanowią bliźnięta jednojajowe), dziedziczy się go po rodzicach i przez całe życie pozostaje niezmienny.

Wymazy policzkowe są doskonałym źródłem DNA

Reklama

Do analizy wykorzystuje się tzw. genomowe DNA, które występuje w komórkach posiadających jądro komórkowe. Można więc zbadać bardzo różne rodzaje materiałów. 

Standardowo analizuje się wymazy z policzka, które zawierają komórki nabłonka. Można je łatwo i szybko pobrać, a ponadto zawierają dużo DNA i dobrze zachowują jego właściwości. Dlatego też nawet kilkudniowy transport w kopercie zwykle nie wpływa na ich jakość.

Kiedy próbki trafiają do laboratorium...

...w pierwszej kolejności są kodowane i rejestrowane w specjalnym programie. Ma to służyć przede wszystkim wyeliminowaniu ryzyka ich zamiany, a także ochronie danych osobowych pacjentów. 

Od jednej badanej osoby konieczne są dwie próbki (dwa wymazy). Ta druga poddawana jest analizie jeśli pierwsza okaże się być złej jakości, a także w sytuacji wykluczenia ojcostwa. Wtedy dla pewności, że na żadnym etapie nie doszło do błędu analiza wykonywana jest ponownie. Ten proces nazywany jest podwójną kontrolą próbki.

Od izolacji DNA do profilu genetycznego

Aby "wydobyć" DNA z wymazów, umieszcza się je w specjalnych probówkach i traktuje szeregiem enzymów. Mają one za zadanie rozpuścić błony komórkowe otaczające DNA. Do próbówek trafiają więc ścięte wymazówki (sama bawełniana końcówka) z wymazem z policzka. 

W przypadku pozostałych próbek, do probówek trafiają ich fragmenty (np. obcięty kawałek słomki do picia) lub całe (np. cebulka włosa). Z niektórych próbek - takich jak maszynka do golenia - pobiera się materiał z DNA za pomocą wymazówki. 

Po etapie izolacji możliwe jest zatrzymanie badania poprzez zamrożenie DNA i wznowienie go jeśli zajdzie taka potrzeba w późniejszym czasie. Uzyskane DNA jest co prawda w czystej postaci jednak jest go zdecydowanie za mało do badania.

W kolejnym etapie stosuje się więc reakcję PCR, która pozwala na otrzymanie setek tysięcy kopii DNA z wykorzystaniem specjalnych związków chemicznych (takich jak m.in. polimeraza DNA i primery). 

Można powiedzieć, że to kopiowanie DNA przypomina jego replikację, w dzielących się komórkach organizmu. Jednak w laboratorium towarzyszą temu specjalne warunki - próbki kilkukrotnie podgrzewa się i oziębia, a sam proces jest zautomatyzowany.

Ostatni etap analizy genetycznej odbywa się w urządzeniu zwanym sekwenatorem. Jest on połączony z komputerem i wykorzystuje wiązkę lasera do odczytania sekwencji DNA  w określonych miejscach (badanych markerach). Pozwala to uzyskać profil genetyczny, w którym uwidocznione są wszystkie analizowane miejsca. Opisuje się je dwoma liczbami - jedna pochodzi od ojca, druga od matki, jako że dziedziczymy po połowie materiału genetycznego od każdego z rodziców.

Jak oblicza się prawdopodobieństwo biologicznego ojcostwa

Profil genetyczny jest unikalny dla każdego człowieka i porównanie profili pozwala określić stopień pokrewieństwa między badanymi osobami (a więc i ojcostwo). W tym celu stosuje się zaawansowaną kalkulację statystyczną, której rezultat wraz z profilami genetycznymi powinien być przedstawiony na ostatecznym wyniku dla pacjenta.

Co się dzieje z próbkami po wystawieniu wyniku?

Pozostałości wymazówek są utylizowane. Wszelkie dane uzyskane w badaniu powinny być umieszczone w archiwum laboratorium jako dokumentacja medyczna. Są one poufne i muszą być zabezpieczone przed dostępem osób niepowołanych.

Czy w laboratorium może dojść do zamiany próbek?

W laboratorium - nie tylko genetycznym - analizę przeprowadzają ludzie, a ludziom zdarzają się pomyłki. Jeśli chcemy uzyskać pewny, wiarygodny wynik, warto wybrać ośrodek, który regularnie poddaje się zewnętrznej kontroli jakości badań i posiada aktualne certyfikaty. Nie bez znaczenia pozostają odpowiednie referencje i doświadczenie w wykonywaniu konkretnych badań.

Pracownicy laboratoriów genetycznych doskonale zdają sobie sprawę z odpowiedzialności jaka na nich ciąży - zarówno pod względem jakości analizy genetycznej jak i ochrony danych osobowych. Jeśli próbki nie będą nadawały się do badania (np. będą zanieczyszczone i nie pozwolą uzyskać profilu genetycznego) pacjent zostanie o tym poinformowany i konieczne będzie ponowne pobranie próbek. 

Pracownicy powinni być w stanie określić ryzyko wystąpienia ewentualnej pomyłki na każdym etapie badania.  Pozwala to stworzyć precyzyjne procedury, których stosowanie od momentu przyjęcia próbki do wydania wyniku ma na celu wyeliminowanie jakichkolwiek błędów.

Tina Pysiewicz, www.testdna.pl

Artykuł pochodzi z kategorii: Ciąża i poród

Zobacz również

  • Ciąża po 40 to już nie tylko przywilej gwiazd - coraz więcej kobiet późno decyduje się na pierwsze lub kolejne dziecko. Ciąża po 40 niesie ze sobą nie tylko ryzyko - może być ogromnym szczęściem... więcej