Objawy i leczenie torbieli jajników

Przeważnie są łagodne, ale mogą przekształcić się w złośliwą zmianę. To ryzyko wzrasta po menopauzie. Wykrywa je USG brzucha lub pochwy

Zdjęcie

Gdy torbieli jest za dużo, potrzebna jest operacja /123/RF PICSEL
Gdy torbieli jest za dużo, potrzebna jest operacja
/123/RF PICSEL

Zanim pani Alina (57) trafiła do mojego gabinetu, odwiedziła już internistę i nefrologa. Objawy, które ją niepokoiły, to ból i dyskomfort w podbrzuszu oraz uczucie, że brzuch jest jakby opuchnięty i przepełniony. Do tego miała często uczucie parcia na mocz, ale gdy odwiedzała toaletę, było go niewiele. Badanie USG brzucha wykazało torbiel jajnika.

Torbiele jajnika, inaczej cysty, to wypełnione płynem twory

Powstają w jajniku lub na jego powierzchni. Zwykle mają wielkość od kilku do kilkunastu centymetrów. Większe zdarzają się rzadko. Ponieważ z reguły nie dają żadnych objawów, najczęściej wykrywane są przypadkowo, podczas badań wykonywanych z innego powodu.

Reklama

Podstawowym badaniem diagnozującym torbiele jajników jest USG brzucha lub przezpochwowe. Zdarza się, tak jak w przypadku pani Aliny, że torbiele dają objawy, ale są one mało charakterystyczne i zanim kobieta trafi do ginekologa, zdąży już odwiedzić gabinety lekarzy innych specjalności.

Trudno rozpoznać torbiele, bo niewiele kobiet odczuwa dolegliwości z nimi związane. Tak naprawdę niewiele z nich uskarża się na stały lub przemijający ból w podbrzuszu. Ból ten czasem nasila się po stosunku seksualnym. Torbielom może, ale nie musi towarzyszyć poczucie dyskomfortu lub pełności brzucha.

Jeśli cysta – jak w przypadku pani Aliny – jest zlokalizowana tak, że uciska na pęcherz, może powodować częstszą potrzebę oddawania moczu. Jeśli torbiele uciskają jelita, mogą pojawić się bóle przy wypróżnianiu.

Występowaniu torbieli w jajnikach mogą towarzyszyć nieregularne krwawienia, bardziej lub mniej obfite niż do tej pory oraz zaburzenia hormonalne, powodujące między innymi, że piersi stają się bardzo tkliwe nie tylko przed miesiączką. Torbiele na jajnikach są powszechną dolegliwością kobiet. Występują niezależnie od wieku.

Jednak od wieku zwykle zależy, jaki rodzaj torbieli się rozwinie

U kobiet młodszych, miesiączkujących, najczęściej występują tzw. torbiele czynnościowe. Rozwijają się w trakcie cyklu miesięcznego, gdy rosnący pęcherzyk Graafa, który powinien pęknąć i uwolnić dojrzałą komórkę jajową, z jakiegoś powodu nie pęka. Rośnie, wypełniając się płynem i przekształca się w cystę.

Może też być i tak, że po uwolnieniu komórki jajowej zbierze się w nim nieco krwi – w ten sposób powstaje tzw. torbiel krwotoczna.

Charakterystyczne dla cyst czynnościowych jest to, że po jakimś czasie, z reguły po kilku tygodniach, same zanikają. Rozwojowi czynnościowych torbieli jajników sprzyjają niektóre choroby, takie jak zaburzenia hormonalne, endometrioza lub zespół policystycznych jajników (PCOS).

Dla endometriozy charakterystyczne są torbiele nazywane czekoladowymi ze względu na zawartość gęstej krwi, przypominającej czekoladę.

U kobiet starszych częściej pojawiają się torbiele patologiczne

Zazwyczaj, tak jak u pani Aliny, występują one po menopauzie. Zdarzają się rzadziej niż ich czynnościowa odmiana. To dobrze, bo ten rodzaj torbieli częściej bywa złośliwy, a u kobiet po przekwitaniu ryzyko rozwoju raka jajnika z takiej torbieli jest wyższe. Torbiele patologiczne mogą występować w formie tzw. torbieli skórzastych (dermoidalnych). W ich wnętrzu mogą się znajdować inne tkanki, np. skóra czy włosy.

Inną formą zmian są torbielakogruczolaki

Ten twór wypełniony jest śluzem lub wodnistym płynem i rozwija się na powierzchni jajnika. Oba rodzaje patologicznych torbieli wymagają usunięcia, nie wchłoną się lub nie znikną samoistnie.

Na szczęście, większość torbieli można usunąć w sposób najłagodniejszy dla kobiety, czyli laparoskopowo. Choć operacja taka wymaga znieczulenia całkowitego, czyli narkozy, to sam zabieg trwa godzinę lub półtorej, a przeprowadza się go, wprowadzając narzędzia chirurgiczne do brzucha pacjentki przez dwa małe nacięcia. Dzięki temu, że powłoki brzuszne nie są cięte, pacjentki mogą wyjść ze szpitala już kolejnego dnia po zabiegu. Dostają też kilka dni zwolnienia z pracy na czas rekonwalescencji.

Pobrane podczas laparoskopii wycinki są badane pod względem obecności komórek nowotworowych. To ważne, bowiem przy torbielach jajnika po menopauzie, czyli torbielach patologicznych, jest większe zagrożenie, że przekształcą się w raka.

Zespół policystycznych jajników (PCO)

Nazywany jest także wielotorbielowatością. Dochodzi do niej, gdy niedojrzałe, znajdujące się w jajnikach pęcherzyki Graafa, wypełniają się płynem. Kobiety, cierpiące na PCO, muszą przejść hormonalne leczenie, żeby jajniki zmniejszyły swą objętość, wyregulowały się cykle miesiączkowe, a pęcherzyki przestały się przekształcać w torbiele.

Kuracja taka może jednak trwać wiele lat.

Choć rozwojowi cyst zapobiec się nie da, można zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia.

Kobiety prowadzące zdrowy i aktywny tryb życia są mniej zagrożone rozwojem torbieli jajników. Całe ciało, a więc także układ rozrodczy i hormonalny, lepiej funkcjonuje, gdy regularnie zażywamy ruchu i odpowiednio się odżywiamy.

Na naszym stole powinny codziennie gościć owoce i warzywa w zalecanych ilościach, przynajmniej w pięciu porcjach. Dbajmy też o obecność zdrowego tłuszczu w menu: oleje roślinne, oliwa z oliwek, awokado. Rzućmy palenie, ograniczmy kawę, unikajmy alkoholu.

Stres. Mniejsze ryzyko rozwoju cyst występuje u kobiet, które potrafią radzić sobie ze stresem. Ponieważ torbiele jajników, zwłaszcza czynnościowe, mają ogromny związek z zaburzeniami hormonalnymi, zbytnie napięcie, zwłaszcza przeciągające się, wpływa na wydzielanie hormonów.

Dlatego warto uczyć się technik relaksacyjnych czy spróbować wyciszać się na łonie natury. Jest to nieocenione w redukcji napięcia oraz pozwala nabrać dystansu do życia i przytłaczających nas trudnych spraw.

Hormony. Rozwój cyst czynnościowych, które powstają, gdy komórka jajowa nie została uwolniona z pęcherzyka Graafa, hamuje antykoncepcja hormonalna w tabletkach. Utrudnia ona dojrzewanie komórek jajowych i owulację.

Zmniejsza to ryzyko rozwoju torbieli, a tym samym ryzyko raka jajnika. Niektóre środki antykoncepcyjne w tym wypadku mogą być refundowane.

O tym trzeba pamiętać!

Kontrola. Ponad 95% torbieli jajników ma łagodny charakter i nie stanowi powodu do niepokoju. Jednak każda taka zdiagnozowana zmiana powinna być obserwowana przez ginekologa.

Ryzyko. Oczywiście może się zdarzyć, że z torbieli rozwinie się rak jajnika. Ryzyko rozwoju nowotworu rośnie u kobiet po menopauzie.

Badania. Jeśli są podejrzenia, że cysta może mieć związek z procesem nowotworowym, konieczne są dokładniejsze badania, np. markery nowotworowe.

Zapobieganie. Nie ma sposobu, by zapobiec rozwojowi cyst jajnika. Ważne jest jednak, by badać się regularnie i wyłapywać oraz obserwować torbiele, które się pojawią.

Kalendarzyk. Warto także prowadzić kalendarzyk menstruacyjny i notować w nim wszelkie odstępstwa od normy. Mogą świadczyć o zaburzeniach hormonalnych, towarzyszących powstawaniu cyst.

Badajmy się!

Badaniem, które najszybciej i najpewniej pozwala wykryć torbiele jajników jest przezpochwowe badanie USG. Choć zwykłe USG brzucha także bez problemu wykaże torbiele, to badanie przezpochwowe pozwala jednak na bardziej dokładne zobrazowanie narządu rodnego. Jeśli zostaną stwierdzone jakieś nieprawidłowości, można od razu ocenić ich wielkość, zawartość oraz strukturę. Badanie jest bezpieczne i całkowicie nieinwazyjne!

Przezpochwowe badanie USG powinna raz do roku wykonać każda z nas.

Skąd ten problem?

W trakcie normalnego cyklu miesięcznego, raz prawy, a raz lewy jajnik uwalnia tzw. pęcherzyk Graafa, który w nim dojrzewał. Pęcherzyk ten pęka, a z niego wyłania się dojrzałe do zapłodnienia jajeczko, które zaczyna swą wędrówkę jajowodem w kierunku macicy. Pęknięty pęcherzyk przekształca się w tzw. ciałko żółte, którego zadaniem jest produkcja progesteronu, czyli hormonu, dbającego o ciążę.

Jeśli do zapłodnienia nie dojdzie, ciałko żółte zanika. Zdarza się jednak, że wskutek hormonalnych zaburzeń pęcherzyk Graafa nie pęka, tylko wypełnia się płynem, formując na jajniku tzw. torbiel pęcherzykową. Czasem zdarza się też, że pęcherzyk pęknie, a ciałko żółte mimo braku ciąży, wcale nie znika. To także może sprzyjać utworzeniu się torbieli.

Czasem ginekolog zaleca w tym wypadku kurację hormonalną – lecz w większości przypadków torbiele te po paru miesiącach samoistnie zanikają.

Konsultacja: dr. n. med. Jacek Tulimowski, ginekolog.

Artykuł pochodzi z kategorii: Choroby

Zobacz również

  • Dokuczliwa pokrzywka

    Wywołane nią zmiany przypominają te, które powstają po kontakcie skóry z zielem pokrzywy – stąd nazwa. więcej