Wady wymowy u dzieci. Ćwiczenia i porady logopedy

Z daniem logopedów, w ciągu ostatnich lat aż o 60 proc. wzrosła liczba dzieci mających kłopoty z mówieniem. Prawie połowa sześciolatków ma wadę wymowy wymagającą terapii. Wielu rodziców jest przekonanych, że skoro dziecko się rozwija, to ma prawo niewyraźnie czy niepoprawnie mówić, a z czasem wszystko się wyrówna. Niestety, nie zawsze tak jest. Najlepiej zacząć korygować wadę jak najwcześniej. Dziecko z niej nie wyrośnie, a zły nawyk się utrwali i może rzutować na naukę pisania lub czytania.

Co budzi niepokój, a jest normą

Reklama

Mówienia dziecko musi się nauczyć, tak jak np. chodzenia. Odbywa się to etapami. W każdym wieku dziecko zdobywa nowe umiejętności.

Trzylatek ma prawo przestawiać głoski i sylaby, np. wałka (ławka), siepek (piesek). Ma prawo także wymawiać ś/s, ź/z, ć/c, dź/dz zamiast prawidłowych sz, ż, cz, czyli np. mówić capka zamiast czapka.

Do ok. 4. roku życia normą jest, że maluch opuszcza sylaby początkowe lub końcowe, np. midor (pomidor), tworzy dziwne słowa, np. telefonić (telefonować). Nie należy go za to karcić, ale używać poprawnych form przy nim, by miał prawidłowy wzorzec.

Gdy między 3. a 4. rokiem życia nagle zacina się, przestaje mówić płynnie, nie musi oznaczać, że się jąka. To zwykle tzw. fizjologiczna niepłynność mówienia, która mija sama. Często występuje u wrażliwych dzieci.

Najczęstsze wady wymowy

Sześciolatek powinien już prawidłowo mówić, różnicować i wymawiać wszystkie głoski. Obserwuj swoje dziecko, czy jego mówienie nie odbiega od mowy rówieśników, jak układa język, wargi, czy dobrze słyszy. Oto najczęstsze wady.

Seplenienie: Nieprawidłowa wymowa głosek syczących (s, z, c, dz), szumiących (sz, ż, cz, dż), ciszących (ś, ź, ć, dź). Dziecko może zastępować jedne drugimi, np. szumiące syczącymi, lub opuszczać głoski, np. upa (zupa), afa (szafa).

Czterolatek nie powinien już mówić śowa (sowa), owoć (owoc) – a wymawiać prawidłowo głoski syczące i ciszące.

Kłopoty z głoską r: Dziecko może zastępować r głoską i – diabina, j – jok, później l – lowel. Przyczyną bywa tzw. „leniwy język” – smyk nie unosi języka ku podniebieniu lub ma zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe.

Zamienianie głosek dźwięcznych na bezdźwięczne. Dziecko mówi np. potaj mi put; pętę kszeczny. Przy mowie bezdźwięcznej zwykle głos dziecka jest cichy, monotonny, mowa niewyraźna.

Kłopoty z głoskami k, g: Od pociechy możesz też słyszeć czułe „tocham cię mamo”, a kot sąsiadów to po prostu tot. Świadczy to o nieprawidłowej wymowie głoski k, która często idzie w parze z niewłaściwą artykulacją głoski g (zamiast głowa dziecko mówi dłowa).

Kiedy potrzebna wizyta u logopedy

Skorzystaj ze wsparcia specjalisty zawsze, gdy coś cię niepokoi w mowie dziecka. W poradniach, które mają kontrakt z NFZ, wizyta jest bezpłatna. Logopeda oceni, czy dziecko faktycznie ma wadę wymowy i potrzebuje terapii.

Dzięki prostym ćwiczeniom sprawdzi budowę narządów artykulacyjnych, jak porusza się język, zbudowany jest zgryz. Oceni też, czy potrzebna jest konsultacja laryngologa lub ortodonty. Bo przyczyną kłopotów może być też trzeci migdał, polip, skrzywienie przegrody nosowej albo wada zgryzu.

Motywuj do ćwiczeń

✻ Chwal. Każdą próbę wypowiedzenia trudnego dźwięku, nawet jeśli nie była do końca udana, nagradzaj całusem, komplementem. Chwal samo podjęcie wyzwania – „widzę, jak się starałeś, pięknie!”.

✻ Akceptuj i kochaj. Nie pozwól, by dziecko czuło się gorsze od rówieśników. Nie porównuj, nie wypominaj, że oni potrafią, a dziecko nie.

✻ Angażuj rodzinę. Do zabaw logopedycznych włącz starsze rodzeństwo, babcię, dziadka.

✻ Nie krzycz. To zniechęci, a nie zmotywuje.

Zabawy logopedyczne

Gdy logopeda zdiagnozuje wadę wymowy, ustali indywidualny program terapii. Zajęcia logopedyczne nie muszą być przykrym obowiązkiem – to dużo dobrej zabawy.

Zarówno dla dziecka, jak i całej rodziny! Ćwiczenia oddychania czy usprawniające język i wargi mogą, a nawet powinny wykonywać wszystkie dzieci. Korygują wady i zapobiegają im, a u dzieci mówiących prawidłowo, utrwalają poprawną wymowę.

Gimnastyka języka. Szczoteczka: wysmarujcie wargi miodem, czekoladą czy serkiem waniliowym. Następnie niech czubek języka będzie szczoteczką, która wyczyści przysmak. Wygrywa ten, kto lepiej wykona zadanie.

Liczydło: patrząc na siebie, liczcie zęby na górze i na dole – dotykajcie do nich czubkiem języka, oblizujcie je po wewnętrznej i zewnętrznej stronie okrężnym ruchem.

Lustro: usiądźcie naprzeciw siebie. Pokazuj, jak ułożyć język w rulonik, wypychać językiem policzki, dolną i górną wargę, unosić go wysoko w kierunku nosa. Niech maluch powtarza po tobie.

Rymowanki: Niech waszym rytuałem stanie się czytanie wierszyków – rymowanych, łatwo wpadających w ucho, z dużą liczbą wyrazów dźwiękonaśladowczych. Znajdziesz je na www.brzechwolandia.edupage.org (zakładka Kącik logopedyczny).

Gimnastyka warg. Zwierzaki: naśladujcie rybkę – wysuwanie warg do przodu i rozszerzanie ich; złego psa – unoszenie górnej wargi, wyszczerzanie zębów; ryjek świnki – wysuwanie obu warg do przodu; pyszczek zajączka – wciąganie warg do jamy ustnej (ważne, by policzki ściśle przylegały do łuku zębów).

Miny: poproś dziecko o pokazywanie emocji. Radość – wargi rozciągnięte od ucha do ucha; zadowolenie – płaskie wargi; smutek – podkówka z warg, złość – wargi nadęte; zdziwienie – wargi rozciągnięte w kółko.

Ćwiczenia oddechowe. Dmuchanki: dmuchajcie na paski pociętego papieru, piórko, piłeczkę pingpongową – kto dalej przesunie przedmiot, wygrywa.

Ze słomką: dziecko wydmuchuje powietrze przez słomkę do szklanki z wodą – raz mocno, raz słabo, krótko i jak najdłużej.

Ekspert radzi: Elżbieta Borsuk-Sorota logopeda

Poszczególne etapy rozwoju mowy są związane z etapami rozwoju ruchowego. Dla mowy ważna jest zwłaszcza sprawność rąk, tzw. mała motoryka.

Wszelkie zabawy, ćwiczenia usprawniające ręce, np. wycinanie, ugniatanie, modelowanie, rysowanie, są bardzo pomocne w terapii logopedycznej.

Warto już w zabawie z niemowlętami wykorzystywać krótkie rytmiczne piosenki, teksty i obrazować je ruchem.

Artykuł pochodzi z kategorii: Rozwój dziecka

Świat kobiety
Więcej na temat:

Zobacz również

  • Przedszkolak choruje częściej niż dorosły, bo jego układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni sprawny. Przed infekcjami trudno więc malucha uchronić, warto jednak wiedzieć, jak wspierać rozwój... więcej