Sposoby walki z bólem

Potrafi porządnie uprzykrzyć nam życie. Bywa jednak także naszym sprzymierzeńcem.

Reklama

Jest nieprzyjemnym doznaniem, ale ma także pozytywne strony. Ostrzega przed niebezpieczeństwem. Gdy np. zbliżamy dłoń do ognia, ból wywoła natychmiastową reakcję – cofnięcie ręki.

Jest sygnałem alarmującym, że w organizmie dzieje się coś niepokojącego. Gdy boli ząb, wiemy, że powinniśmy iść do dentysty. Jeśli jednak ból trwa długo, często wraca, nie ustępuje po wyleczeniu choroby – staje się wrogiem.

Specjaliści od bólu wyróżniają jego dwa podstawowe rodzaje – ostry i przewlekły

Ostry to taki, który trwa krótko – do trzech miesięcy. Ustępuje po wyleczeniu wywołującej go choroby. Pełni funkcję ostrzegawczo-obronną. Jest pożyteczny, bo motywuje do szukania jego przyczyny. Bywa, że ratuje życie.

Nigdy nie lekceważmy gwałtownego, silnego bólu głowy czy w klatce piersiowej – trzeba szybko iść do lekarza lub wezwać pogotowie, bo może być to sygnał poważnej choroby, np. tętniaka mózgu czy zawału. Zawsze należy skonsultować się z lekarzem, gdy bólowi towarzyszy gorączka, osłabienie, a w przypadku bolącego stawu opuchlizna, zaczerwienienie.

Jeśli ból trwa dłużej niż trzy miesiące, utrzymuje się mimo zagojenia się rany lub wyleczenia choroby podstawowej, nazywany jest przewlekłym. Często towarzyszy przewlekłej chorobie, np. zmianom zwyrodnieniowym stawów, chorobom reumatycznym czy układu nerwowego, migrenie, nowotworom. Nie musi odzywać się codziennie, ale np. kilka razy w tygodniu czy miesiącu.

Taki ból staje się chorobą samą w sobie.

Gdy ból pojawia się sporadycznie, możemy go uśmierzyć sami

Zwykle pomagają leki przeciwbólowe dostępne bez recepty. Jeśli jednak ból się utrzymuje czy nasila bez przyczyny, często nawraca, nie łykajmy tabletek na własną rękę. Żadne lekarstwo nie działa wyłącznie w miejscu bólu – wpływa na cały organizm. Razem z doktorem trzeba poszukać powodu bólu i leczyć podstawową chorobę.

Jeśli lekarz POZ ma problem z ustaleniem przyczyny, skieruje nas do specjalisty, np. ortopedy, neurologa czy reumatologa. Gdy leczenie bólu nie daje efektów, pomocy można szukać w poradni leczenia bólu (potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ lub specjalisty).

Podstawowa terapia bólu opiera się na lekach przeciwbólowych. Są one dobierane indywidualnie. Lekarze posługują się tzw. trzystopniową drabiną analgetyczną. Ustawia ona leki od najsłabszych do najsilniejszych. Na dole drabiny znajdują się leki nieopioidowe stosowane w bólach o niewielkim nasileniu – paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Kolejny szczebel to słabe leki opioidowe (np. kodeina, tramadol) – skutecznie łagodzą ból o średnim nasileniu. Na szczycie drabiny są silne opioidy (np. morfina, metadon, fentanyl, oksykodon, buprenorfina) – uśmierzają ból o średnim i dużym nasileniu. Leki z wyższych szczebli stosuje się dopiero wtedy, gdy nie działają te z niższych. Bywa i odwrotnie: ze szczytu można „zejść” do słabszych leków, np. gdy operacja zmniejszy ból.

Stosowanie leków przeciwbólowych przez dłuższy czas wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, np. zaparć, bólu brzucha, zgagi. O wszystkich dolegliwościach informujmy lekarza – może on zlecić leki chroniące przewód pokarmowy i zmniejszające natężenie dolegliwości.

W walce z bólem przewlekłym stosuje się różne zabiegi

Nieinwazyjne wykorzystują zjawiska fizykalne. W przewlekłych bólach stawów, mięśni, ścięgien ulgę dają zabiegi z zastosowaniem ultradźwięków. Czasowo wyłączają włókna nerwowe przewodzące ból i hamują procesy zapalne.

W leczeniu bólu po urazach i przeciążeniach, zwyrodnieniowego, mięśniowego, kręgosłupa pomóc może krioterapia miejscowa – działanie niską temperaturą (od -100 do -180°C).

W nerwobólach, kręczu szyi, migrenie, bólach reumatycznych, pooperacyjnych – przezskórna elektrostymulacja nerwów prądem o niskiej częstotliwości.

Przy silnych przewlekłych bólach stosuje się metody inwazyjne. W różnego rodzaju bólach wykorzystuje się blokady. Polegają na wstrzyknięciu w wybrane miejsce układu nerwowego lub miejsce objęte bólem leków znieczulających i przeciwzapalnych. Np. można zastosować blokadę dostawową, wstrzykując do stawu lek przeciwbólowy, przeciwzapalny, który czasowo zablokuje przewodzenie bólu wszystkich znajdujących się w stawie nerwów.

Metoda neurolizy polega na wstrzykiwaniu substancji chemicznych, które czasowo wyłączają działanie danego nerwu. Efekt przeciwbólowy zwykle utrzymuje się do kilku miesięcy. Nerw odpowiadający za przewodzenie bólu może być też uszkadzany za pomocą wysokiej temperatury. To zabieg termolezji – w okolice nerwu jest wkłuwana igła-elektroda podłączona do generatora prądu. Nerw po pewnym czasie się regeneruje, a zostaje przerwane przesyłanie przez niego bodźców bólowych. Termolezja jest bardzo skuteczna w neuralgii nerwu trójdzielnego, w bólach kręgosłupa, barków i w niektórych nowotworowych.

Akupunktura – igły, które leczą

Metoda ta wywodzi się z medycyny chińskiej. Jest uznana przez medycynę akademicką i rekomendowana przez WHO, stosowana w poradniach leczenia bólu i refundowana przez NFZ. Polega na nakłuwaniu ciała specjalnymi igłami w punktach odpowiadających za pracę konkretnych narządów.

Wykorzystuje się ją w leczeniu bólu przewlekłego, np. migreny, nerwobóli, bólach zwyrodnieniowych stawów, pourazowych, a także przy bólu ostrym, np. zęba.

Jak powstaje ból?

Najczęściej doświadczamy bólu zwanego receptorowym. Powstaje on wskutek podrażnienia receptorów bólowych na zakończeniach nerwowych. Impuls nerwowy z receptora biegnie przez nerwy przewodzące do rdzenia kręgowego i kory mózgowej – tam jest odbierany jako doznanie bólowe.

W powstawaniu reakcji bólowych dużą rolę odgrywają prostaglandyny – hormony powstające z substancji wydzielanych w wyniku uszkodzenia lub podrażnienia tkanek.

Przy ich dużym stężeniu uwrażliwiają się receptory niebólowe, co sprawia, że odczuwamy ból nawet przy delikatnym dotknięciu rany czy miejsca stłuczenia. Prostaglandyny pobudzają też zakończenia receptorów bólowych, co nasila odczuwanie bólu.

Miejsce na skali

Ból jest odczuciem subiektywnym. Ten sam jego rodzaj każdy może odbierać inaczej. Zależy to m.in. od indywidualnego progu bólu,tolerancji i wrażliwości na ból, wcześniejszych doświadczeń, nastroju, pory dnia itp.

Poradnie leczenia bólu do mierzenia jego natężenia stosują skalę numeryczną. Chory ocenia natężenie swego bólu, wskazując odpowiednią cyfrę na skali. 0 oznacza całkowity brak bólu, 1-3 – ból słaby, 4-6 – umiarkowany, 7-9 – silny. 10 oznacza najgorszy ból, jaki możemy sobie wyobrazić.

Dzięki takiej ocenie można dobrać adekwatne do natężenia bólu leczenie oraz kontrolować skuteczność tej terapii.

Postać leku

Jest ważna – od niej zależy m.in., jak szybko preparat zacznie uśmierzać ból.

1 Maści, żele, plastry. Wchłaniają się przez skórę, działają bezpośrednio w miejscu bólu. Dają ulgę szybko, ale na krótko. Stosowane w bólach o słabym nasileniu.

2 Tabletki. Substancje przeciwbólowe przenikają z przewodu pokarmowego do krwi. Wraz z nią docierają do miejsca, gdzie hamują działanie bodźca bólowego.

Tabletki musujące dają ulgę w kilka, kilkanaście minut po zażyciu, doustne – po 30-60 minutach.

3Zastrzyki. Mogą być podawane domięśniowo, dożylnie lub podskórnie. Lek trafia do krwi, omijając przewód pokarmowy. Zastrzyki stosuje się w silnym bólu. Działają najszybciej z różnych postaci leków przeciwbólowych.

4 Plastry z opioidem. Lek wchłania się stopniowo przez skórę do naczyń włosowatych. Trafia z krwią do miejsc w układzie nerwowym, gdzie hamuje odczuwanie bólu. Stosowane w bólu przewlekłym, o średnim i silnym natężeniu.

Artykuł pochodzi z kategorii: Choroby

Dobry Tydzień

Zobacz również

  • Staw biodrowy do wymiany?

    Wstawienie sztucznych elementów w miejsce naturalnego stawu najczęściej jest konsekwencją rozwoju choroby zwyrodnieniowej biodra (koksartrozy) lub złamania szyjki kości udowej. Ale dlaczego do tego... więcej