Rehabilitacja po mastektomii. Jak odzyskać pełną sprawność?

Co powinnyśmy robić, by nie dopuścić do powstania obrzęku limfatycznego?

Reklama

Pani Anna (62) zgłosiła się do mnie cztery miesiące po radykalnym leczeniu chirurgicznym raka piersi. Po mastektomii przeszła radioterapię. Po niej zauważyła, że ręka po stronie operowanej piersi puchnie. Początkowo obrzęk znikał, jednak w ostatnich tygodniach nasilił się i nie ustawał. Stwierdziłam u pacjentki niewydolność układu chłonnego po wycięciu pachowych węzłów chłonnych i radioterapii.

Rak piersi często wymaga radykalnego leczenia chirurgicznego. Polega ono na usunięciu całego gruczołu piersiowego (mastektomia) wraz z pachowymi węzłami chłonnymi, w których mogą znajdować się lub już są obecne przerzuty. Takie leczenie ma swoje następstwa. Usunięcie węzłów narusza równowagę krążenia limfatycznego i często prowadzi do zastoju chłonki (limfy) – płynu mającego znaczącą rolę w wymianie składników między krwią a tkankami.

Skutkiem zastoju jest obrzęk limfatyczny całej ręki lub jej części, np. przedramienia. Inne następstwa operacji to ograniczenie ruchomości stawów obręczy barkowej, zmniejszenie siły mięśniowej ręki po stronie operowanej piersi, mniejsza wydolność oddechowa i układu krążenia. Późniejszą konsekwencją, zwłaszcza u pań z obfitym biustem są wady postawy i skrzywienia kręgosłupa.

By odzyskać pełną sprawność, ważna jest regularna fizjoterapia. Rozpoczynamy ją już w pierwszej dobie po zabiegu. Wykonujemy m.in. ćwiczenia oddechowe i przeciwzakrzepowe, np. zaciskanie i otwieranie palców dłoni, ruchy okrężne w stawie nadgarstkowym, strząsanie ręki. Uczymy się, w jakiej pozycji układać rękę po operowanej stronie, żeby krew i chłonka mogły swobodnie odpływać. W kolejnych dniach wykonujemy ćwiczenia zapobiegające powstawaniu przykurczów mięśniowych oraz zwiększające ruchomość obręczy barkowej.

Po usunięciu węzłów chłonnych niezbędna jest też długotrwała profilaktyka przeciwobrzękowa

Należy do niej codzienny automasaż, usprawniający przepływ chłonki. Wykonujemy go dwa razy dziennie przez 8-10 minut, układając rękę powyżej stawu barkowego na specjalnym klinie, wałku lub opierając o ścianę. Masujemy ze wszystkich stron zawsze w kierunku do siebie (ku klatce piersiowej). Każdy ruch (głaskanie, rozcieranie, ugniatanie, wyciskanie, oklepywanie) rozpoczynamy od łokcia, a potem nadgarstka, powtarzając 5-6 razy. Masujemy według konkretnego schematu: wierzch ręki – przez bark w stronę łopatki; spód ręki – przez pachę i bok do biodra; przód ręki (od kciuka) – przez mostek do drugiej pachy.

Oprócz automasażu przepływ chłonki usprawnia wysokie układanie ręki. Kilkakrotnie w ciągu dnia (np. w trakcie oglądania telewizji) i podczas snu należy kłaść rękę na specjalnym klinie, wałku lub poduszce – powinna być w całości podparta. Pilnujmy, by w nocy nie spać na ręce po operowanej stronie.

Co jeszcze pomoże w rehabilitacji

Proteza pomaga w utrzymaniu równowagi ciała i zachowaniu prawidłowej postawy. Dobiera się ją 2-3 tygodnie po zabiegu. Podstawowa, silikonowa jest refundowana przez NFZ raz na dwa lata. Do jej bezpłatnego otrzymania potrzebny jest wniosek wystawiony przez onkologa lub chirurga czy lekarza rehabilitacji medycznej, poświadczony w odpowiednim oddziale NFZ. Do protez wyższej klasy musimy dopłacić.

Biustonosz. Proteza będzie spełniała swoją funkcję ze specjalistycznym biustonoszem. Ma on specjalną kieszonkę, szerokie ramiączka z regulacją na plecach, które zmniejszą napięcie w obrębie ramion, dobrze wyprofilowane wycięcie z przodu (dekolt), zakrywające ubytek tkanki i bliznę.

Odpłatnie dostępna jest proteza samoprzylepna, mocowana bezpośrednio do ciała, która nie wymaga specjalistycznego biustonosza. Jednak taka proteza nie powinna być pierwszą protezą po operacji.

Noszenie protezy piersi zalecane jest nie tylko ze względów estetycznych, ale i zdrowotnych.

Jak sobie radzić samemu w domu?

Dźwiganie. Nie przeciążajmy ręki po stronie operowanej. Maksymalny ciężar nie powinien przekraczać 2 kg.

Ubranie. Zadbajmy, by ubrania nie miały obcisłych rękawów. Unikajmy ciasnej bielizny i biustonosza z wąskimi ramiączkami, ciasnych bransoletek i paska od zegarka.

Ciepło. Zrezygnujmy z solarium i opalania. Unikajmy gorących kąpieli, rozgrzewających maści czy ciepłych okładów na rękę.

Prace domowe. Czynności domowe takie, jak prasowanie, sprzątanie, wykonujmy na raty, robiąc przerwę, podczas której zróbmy koniecznie automasaż i strząsanie ręki.

Zabiegi. Zastrzyki, dożylne podawanie leków, pobieranie krwi czy mierzenie ciśnienia tętniczego powinno być wykonywane na drugiej ręce, a nie po stronie leczonej piersi.

Rany. Unikajmy szarpnięć ręki, np. w komunikacji miejskiej czy przez psa na smyczy. Wystrzegajmy się uderzeń, skaleczeń, zadrapań oraz ukąszeń owadów. Podczas szycia używajmy naparstka.

Pedicure i manicure wykonujmy bez wycinania skórek.

Nasz ekspert: dr Hanna Tchórzewska-Korba, spec. rehabilitacji ruchowej, Centrum Onkologii w Warszawie: W szpitalu ćwiczymy razem z fizjoterapeutą, a potem sami w domu, według otrzymanego instruktażu.

Nadwaga i ruch

Obrzękowi limfatycznemu sprzyja nadwaga, otyłość i związana z nimi mała aktywność fizyczna. Dlatego potrzebny jest ruch. To ważny element fizjoterapii. W pierwszych tygodniach po zabiegu mogą to być krótkie, regularne ćwiczenia, wykonywane 2-3 razy dziennie po 10-15 minut. Potem najlepiej ćwiczyć 5 razy w tygodniu około godziny dziennie. Zalecany jest umiarkowany wysiłek np. nordic walking, marsz.

Niewskazane są ćwiczenia z podpieraniem się rękami, obciążające ramiona, z ciężarkami, gumami, zwisy na rękach.

KONTAKT: Informacje o tym, gdzie znajdują się kluby amazonek w poszczególnych miastach Polski, a także wiele praktycznych porad znajdziemy na stronach: www.amazonki.pl, www.amazonkifederacja.pl.

Gdzie do uzdrowiska?

Polecaną formą rehabilitacji po mastektomii jest pobyt w uzdrowisku. Do jakiego sanatorium pojechać?

Specjalistyczne sanatoria to m.in. Ustronie, Goczałkowice-Zdrój czy Ciechocinek. W ramach ubezpieczenia NFZ możemy wyjechać po roku od operacji.

Potrzebne jest skierowanie od onkologa i złożenie wniosku w wojewódzkim oddziale NFZ. Możemy też wyjechać w ramach prewencji zdrowotnej ZUS pod koniec zwolnienia lekarskiego, gdy planujemy wrócić do pracy.

Artykuł pochodzi z kategorii: Choroby

Zobacz również

  • Staw biodrowy do wymiany?

    Wstawienie sztucznych elementów w miejsce naturalnego stawu najczęściej jest konsekwencją rozwoju choroby zwyrodnieniowej biodra (koksartrozy) lub złamania szyjki kości udowej. Ale dlaczego do tego... więcej