Rak narządów rodnych. Objawy, leczenie, sposoby zapobiegania

Rak narządów rodnych to temat tabu. Nie rozmawiamy o nim, więc nie wiemy, że można mu zapobiec. A wiedza najlepiej chroni przed chorobami, dlatego chcemy Ci opowiedzieć o raku: trzonu i szyjki macicy, jajników, sromu. Namówić do badań. I do czujności, gdy zauważysz nietypowe krwawienie, większy obwód w talii, nasilą się kłopoty z żołądkiem. To często jedyne objawy nowotworu. Sprawdź, co jeszcze musisz wiedzieć.

Zdjęcie

Nowotworom narządów rodnych można skutecznie zapobiegać. Ważne są regularne wizyty u lekarza /123/RF PICSEL
Nowotworom narządów rodnych można skutecznie zapobiegać. Ważne są regularne wizyty u lekarza
/123/RF PICSEL

Tekst: Grażyna Morek

Kiedy ostatnio robiłaś cytologię? Rok? Trzy lata temu? W ostatniej ciąży? A może tak dawno, że odpowiesz: nie pamiętam. Pytamy o to teraz, bo od ośmiu lat w styczniu stowarzyszenia onkologiczne w całej Europie tłumaczą kobietom, jak mogą chronić się przed rakiem szyjki macicy. Nowotworu łatwo uniknąć, wystarczy regularnie zgłaszać się na badanie cytologiczne. Jednak według statystyk ponad połowa Polek robi je za rzadko lub wcale. Skutki? Co roku choroba w zaawansowanym stadium jest wykrywana u trzech tysięcy z nas. Połowy nie udaje się wyleczyć.

Reklama

– Wiele kobiet nie wie, jak zapobiegać tej chorobie – mówi dr Ewa Dądalska, ginekolog ze Szpitala Klinicznego im. Księżnej Anny Mazowieckiej w Warszawie.

Darmowe badanie co trzy lata przysługuje każdej z nas w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Dlaczego wciąż z tej możliwości korzysta tylko co piąta Polka? Psychologowie z wrocławskiej Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej opracowali na ten temat specjalny raport. Okazało się, że główną przyczyną jest brak rozmów z bliskimi osobami na temat koniecznych badań.

Ponad połowa kobiet przyznała, że pamiętałyby o regularnych kontrolach, gdyby ktoś z rodziny, przyjaciółka je o nie pytał. Problem w tym, że w codziennym zabieganiu łatwo przychodzi nam odkładanie na później spraw, które – jak myślimy – mogą poczekać. Tylko jak długo? – Rak szyjki macicy rozwija się ok. 10 lat. I dlatego wystarczy badać się co trzy, by w porę wykryć go we wczesnym stadium – mówi dr Dądalska. Finki robią to badanie nawet rzadziej, bo średnio raz na pięć lat, jednak o terminie kontroli pamięta prawie każda.

I to się sprawdza: w Finlandii na raka szyjki macicy umiera rocznie zaledwie kilkadziesiąt kobiet. Nie tylko z powodu cytologii powinnyśmy regularnie odwiedzać ginekologa. Od kilku lat na pierwszych miejscach listy nowotworów intymnych, na które najczęściej chorują Polki, są rak trzonu macicy i jajników. W ostatnim przypadku chorobę wykrywa się najczęściej już w III i IV stadium zaawansowania.

Powód? – Nowotwór długo nie daje żadnych objawów, a jeśli już, to są one przez kobiety bagatelizowane – wyjaśnia dr Ewa Dądalska. Nawet lekarze, do których zgłaszają się chore, mają kłopot z prawidłową diagnozą. A to dlatego, że łatwo pomylić objawy z symptomami innych schorzeń, np. niestrawnością. – Pacjentki idą więc z problemem do internisty, dostają skierowanie do gastrologa, a do ginekologa trafiają na końcu – twierdzi dr Dądalska.

Rzadziej i w starszym wieku chorujemy na wyjątkowo bolesny nowotwór warg sromowych. On też bywa wykrywany zbyt późno, bo nie mamy zwyczaju dotykać miejsc intymnych, sprawdzać, czy nie zmienił się ich kolor, nie pojawiły się nietypowe zgrubienia – ostrzegają lekarze. Czekasz na dobry moment, by pomyśleć o sobie? Nie jutro. Nie za tydzień. Dziś chcemy cię namówić do uważnej lektury. Zebraliśmy najważniejsze wskazówki na temat czynników ryzyka, nietypowych objawów i rady, jak łatwo możesz ustrzec się nowotworów kobiecych.

Przeczytaj, a potem namów do zwierzeń nie tylko bliskie Ci kobiety. Także partnera. Dlaczego? Bo profilaktyka, zwłaszcza raka szyjki macicy, to wasza wspólna sprawa. Główną przyczyną tego nowotworu jest zakażenie wirusem przenoszonym drogą płciową – podkreślają lekarze. I chyba nie trzeba dodawać, że zdrowie intymne przekłada się na bliskość relacji. Tym bardziej warto wiedzieć, jak o nie dbać.

Rak szyjki macicy

Objawy: O rozwijającej się chorobie najczęściej świadczą nieregularne krwawienia między miesiączkami, plamienia mimo przebytej menopauzy, a także krwawienia po stosunkach. W późniejszym stadium pojawiają się ropne upławy, ból w dole brzucha i pleców, obrzęki nóg, rąk, parcie na mocz, zaparcia.

Kto choruje: Według najnowszych statystyk coraz młodsze kobiety, najczęściej między 35. a 40. rokiem życia.

Przyczyny choroby: Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (Human papilloma virus – HPV). Wiadomo, że dwa jego typy – 16 i 18 – mają charakter rakotwórczy (wykrywa się u prawie 100 proc. chorych). Infekcja najczęściej przenosi się drogą płciową. Wirus wnika do organizmu, uszkadza DNA komórek i stymuluje je do nieprawidłowego namnażania.

Co zwiększa ryzyko: Na zachorowanie szczególnie narażone są kobiety, które wcześnie rozpoczęły współżycie i mają wielu partnerów seksualnych, bo to zwiększa prawdopodobieństwo kontaktu z wirusem HPV. Ryzyko wzrasta również w przypadku nieleczonych stanów zapalnych wywołanych zakażeniem chlamydią, rzęsistkiem, wirusem opryszczki płciowej. Aż kilkunastokrotnie zwiększa je palenie papierosów.

Jaka profilaktyka: Regularne wykonywanie cytologii umożliwia wykrycie choroby we wczesnym stadium. Badanie obowiązuje każdą z nas od momentu rozpoczęcia aktywności seksualnej lub po ukończeniu 18. roku życia do późnej starości. Kobiety mające wielu partnerów powinny zgłaszać się na nie raz w roku. Te z prawidłowymi wynikami i w stałym związku mogą je robić raz na trzy lata. Badanie umożliwia wykrycie tzw. zmian przednowotworowych (inaczej dysplazji), czyli nieprawidłowych komórek, których jest jeszcze na tyle niewiele, że nie dają żadnych objawów i są łatwe do usunięcia.

Szacuje się, że od 10 do 20 proc. takich zmian przekształca się w raka w ciągu trzech do 20 lat (infekcja nabyta w wieku kilkunastu lat może prowadzić do rozwoju raka szyjki macicy po dwudziestce, trzydziestce). Dlatego trzeba się zgłaszać na badania mimo braku dolegliwości. Warto też zaszczepić się przeciwko najgroźniejszym szczepom wirusa HPV.

Ale uwaga: to metoda najskuteczniejsza u kobiet, które jeszcze nie rozpoczęły współżycia. Dlatego z reguły onkolodzy zalecają podawać ją dziewczynkom w wieku 11–13 lat. Kobiety zaszczepione przeciwko wirusowi HPV również muszą regularnie wykonywać cytologię.

Więcej danych o szczepieniach na stronie www.hpv.pl.

Rak jajników

Objawy: Gdy choroba jest we wczesnym stadium, jedyne symptomy to dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: brak apetytu, uczucie pełności, wzdęcia nawet po lekkostrawnych potrawach, biegunki, zaparcia. W późniejszych fazach wiele chorych skarży się na zmęczenie, trudności z oddaniem moczu, zaparcia na przemian z biegunkami, bóle okolicy krzyżowej i w dole brzucha.

Bywa jednak, że jedynym objawem jest powiększenie obwodu talii (bez zmian w diecie, które mogłyby prowadzić do tzw. otyłości brzusznej, jak spożywanie nadmiernych ilości tłuszczów zwierzęcych, słodyczy).

Najczęściej chorują: Kobiety po 45. roku życia, ale coraz częściej jest wykrywany już u trzydziestolatek.

Co zwiększa ryzyko: Wczesna pierwsza miesiączka, późna menopauza, bezdzietność, urodzenie pierwszego dziecka po 35. roku życia (bo to oznacza, że jajniki dłużej są aktywne i wytwarzają komórki jajowe, co według badań sprzyja nieprawidłowym zmianom w komórkach tych narządów).

Według specjalistów czynnikami ryzyka są też niepłodność i – prawdopodobnie – stymulowanie owulacji. Jedna na dziesięć kobiet, u których stwierdza się ten nowotwór, ma predyspozycje genetyczne (m.in. stwierdzoną mutację w genach BRCA1, BRCA2). Ryzyko zwiększa też przebyty rak piersi oraz częste nowotwory w rodzinie. Na rozwój choroby wpływa też otyłość i dieta bogata w tłuszcze zwierzęce.

Jaka profilaktyka: Według ekspertów ryzyko zmniejsza doustna antykoncepcja (dlatego że pigułki zmieniają aktywność jajników i nie dopuszczają do owulacji). Warto też ograniczyć ilość zjadanego mięsa. A nawracające problemy ze strony przewodu pokarmowego trzeba omówić z ginekologiem, zwłaszcza gdy badania zlecone przez innych specjalistów, np. gastroskopia, nie stwierdzają przyczyny kłopotów.

Regularnie (raz w roku) wykonywane USG przezpochwowe pomaga zdiagnozować raka we wczesnym stadium, co zwiększa szanse wyleczenia. W przypadku ryzyka genetycznego możliwe jest profilaktyczne usunięcie jajników. Nie jest to jednak metoda w stu procentach chroniąca przed rakiem.

Bywa, że zmiany nowotworowe rozwijają się nie tylko w jajnikach, ale też w otrzewnej. Dlatego nosicielki mutacji genetycznych, które poddały się takiej operacji, powinny zgłaszać się na dodatkowe testy badające obecność markera nowotworowego (tzw. białko CA 125). O tym, jak często je powtarzać, decyduje lekarz. Podwyższone stężenie tego markera może wskazywać na chorobę (dodatkowe informacje na temat raka jajników znajdziesz na www.dlaniejmozemywiecej.pl).

Rak trzonu macicy

Objawy: Podobnie jak w przypadku raka szyjki macicy o chorobie mogą świadczyć krwawienia po menopauzie, przedłużające się, obfite miesiączki, plamienia, ropne upławy. Najczęściej chorują: Kobiety w wieku 50–60 lat.

Co zwiększa ryzyko: Wczesna miesiączka, późna menopauza, bezdzietność. Wiadomo, że na rozwój tego nowotworu wpływa nadmiar estrogenów (wyższe stężenie hormonu występuje m.in. u kobiet otyłych, z cukrzycą i nadciśnieniem). Statystycznie częściej guz stwierdza się również u kobiet leczących się z powodu niepłodności. Eksperci wiążą też wzrost zachorowań z dietą bogatą w tłuszcze zwierzęce.

Jaka profilaktyka: Unikanie otyłości, cukrzycy. Oraz regularne poddawanie się badaniu ginekologicznemu. Do lekarza trzeba zgłaszać się zawsze, gdy wystąpi nietypowe krwawienie. U kobiet, które regularnie współżyją, najczęściej oznacza tzw. ektopię (zmianę zapalną potocznie zwaną nadżerką, lekarz stwierdza na szyjce macicy obecność czerwonej plamki). Powstaje na skutek m.in. infekcji bakteryjnych, grzybiczych. Z reguły ustępują samoistnie. Pomagają globulki przeciwzapalne. Niekiedy zmianę usuwa się metodą krioterapii (nieprawidłowe komórki wymraża się ciekłym azotem).

Rak sromu

Objawy: Trwające ponad miesiąc świąd, ból i pieczenie zewnętrznych warg sromowych, okolic cewki moczowej, łechtaczki, które nie ustępują mimo leczenia globulkami przeciwgrzybiczymi, antybakteryjnymi. Bywa, że na sromie pojawia się znamię lub guzek. W późniejszym stadium kobiety skarżą się na bolesne ranki, które się powiększają i nie goją.

Najczęściej chorują: Głównie kobiety po 70. roku życia, ale coraz częściej po pięćdziesiątce. Co zwiększa ryzyko: Podobnie jak w przypadku raka szyjki macicy do choroby mogą doprowadzić infekcje przenoszone drogą płciową, m.in. wirusem HPV, a także przewlekłe zakażenia bakteryjne. Naraża również palenie papierosów.

Jaka profilaktyka: Najważniejsza jest ochrona przed zakażeniem, czyli m.in. szczepienia przeciwko wirusowi HPV, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych. Ale równie istotne jest samobadanie, czyli oglądanie okolic intymnych raz w miesiącu pod kątem ewentualnych zmian.

Podczas codziennych zabiegów higienicznych warto zwrócić uwagę, czy na wargach sromowych nie pojawiła się nowa plamka lub czy zgrubienie, które miałyśmy od zawsze, nagle nie zaczęło się powiększać, boleć (kobiety, u których stwierdzono tzw. kłykciny kończyste, czyli brodawki w okolicach intymnych wywoływane przez wirus HPV, w średnim i starszym wieku powinny bacznie je obserwować).

Często się zdarza, że w podeszłym wieku naszą czujność usypia brak kontaktów seksualnych. Objawy, które dawniej skłoniłyby Cię do wizyty u ginekologa, bo utrudniały współżycie – jak pieczenie, świąd, ból podczas stosunku – bywają lekceważone, kobiety leczą się na własną rękę lub wcale. A zawsze w takim przypadku powinnaś pójść do ginekologa i ustalić przyczyny dolegliwości.

Po menopauzie najczęściej wywołuje je nadmierna suchość błony śluzowej (na skutek zmniejszonej produkcji estrogenów). Pomaga stosowanie miejscowo maści z syntetycznymi hormonami). Więcej o raku sromu na www.jestemprzytobie.pl

Grażyna Morek konsultacja: dr Ewa Dądalska, ekspert kampanii „Dla niej. Możemy więcej”.

Gdzie się badać?

U ginekologa ma być komfortowo, ale przede wszystkim – profesjonalnie. Sprawdź, czy w Twoim mieście przyjmują najlepsi specjaliści.

Po czym poznasz dobrego lekarza? Sprawdziła to Ogólnopolska Organizacja „Kwiat Kobiecości”, która od lat w stycnziu organizuje akcję „Piękna, bo zdrowa” i uczy Polki, jak się chronić przed nowotworami intymnymi.

Na podstawie opinii tysięcy kobiet, ale też samych lekarzy przygotowała listę elementarnych zasad, które powinny być przestrzegane we wszystkich gabinetach. A wszystko po to, byśmy były spokojne o nasze zdrowie.

Jakie to zasady? Ginekolog musi wiedzieć jak najwięcej o przebytych przez nas chorobach, przypadkach nowotworów w rodzinie, ciążach, stosowanej antykoncepcji. Dlatego powinien o nie zapytać na pierwszej wizycie i wszystko zanotować. Oprócz badania narządów rodnych regularnie musi kontrolować nam piersi. W zależności od wieku przypominać o kolejnych terminach mammografii, USG. A przede wszystkim prawidłowo wykonywać cytologię. Najważniejsze jest narzędzie: komórki do badania trzeba pobrać nie patyczkiem, tylko specjalną szczoteczką (Cerevex-Brush, na razie nie jest obowiązkowa, ale jej stosowanie od kilku lat rekomenduje Unia Europejska).

Warto o nią pytać, bo tylko tak przeprowadzony zabieg daje wiarygodny wynik. Szczoteczką lekarz pobiera komórki nie tylko z zewnętrznej części szyjki macicy, ale także z jej kanału (gdzie również mogą rozwijać się komórki nowotworowe).

Listę polecanych ginekologów znajdziesz na www.kwiatkobiecosci.pl w zakładce „Gabinety pod Kwiatkiem”. Akcji patronuje Polska Unia Onkologii, Polskie Towarzystwo Ultrasonograficzne, Polska Koalicja Pacjentów Onkologicznych.

Artykuł pochodzi z kategorii: Choroby

Zobacz również

  • Staw biodrowy do wymiany?

    Wstawienie sztucznych elementów w miejsce naturalnego stawu najczęściej jest konsekwencją rozwoju choroby zwyrodnieniowej biodra (koksartrozy) lub złamania szyjki kości udowej. Ale dlaczego do tego... więcej