Przewlekłe choroby trzustki

Czterdziestopięcioletnia pani Wanda skierowana została do poradni gastrologicznej z powodu bólów brzucha zlokalizowanych po lewej stronie, tuż pod żebrami. Dolegliwości nie były bardzo silne, ale pojawiały się prawie codziennie i okresowo nasilały, zwłaszcza po obfitym posiłku. Podczas zaostrzeń ból był opasujący i promieniujący do pleców. Towarzyszyły mu nudności. Choć nie stosowała diety, pacjentka schudła kilka kilogramów.

W trakcie badania brzucha nie stwierdziłam nieprawidłowości. Zleciłam USG, w którym opisano nieprawidłowy obraz trzustki. Badania laboratoryjne wykazały podwyższony poziom amylazy trzustkowej we krwi, jednego z enzymów trawiennych wytwarzanych przez ten narząd.

Reklama

Dopiero tomografia komputerowa jamy brzusznej uwidoczniła obrzęk trzustki. Gdy rozpoznałam PZT, tj. przewlekłe zapalenie trzustki, pacjentka przyznała, że od kilkunastu lat kilka razy w tygodniu wypija kilka lampek wina.

Jakie daje objawy?

Trzustka to narząd jamy brzusznej, pełniący funkcję zarówno gruczołu trawiennego – produkującego enzymy trawiące tłuszcze i białka, jak i dokrewnego – wytwarzającego i wydzielającego do krwi hormon insulinę. Toczący się w jego miąższu długotrwały proces zapalny nieodwracalnie uszkadza go i stopniowo upośledza jego funkcje. Skutki bywają poważne – to zaburzenia trawienia, niedożywienie i ryzyko cukrzycy.

Głównym objawem przewlekłego zapalenia trzustki jest ból brzucha – zlokalizowany po lewej stronie, w jego górnej części. Dolegliwości nasilają się po posiłkach – szczególnie tłustych i wysokokalorycznych. Niekiedy towarzyszą im nudności i wymioty. Przy zaostrzeniu objawów pomaga zwykle pozycja leżąca na lewym boku, z kolanami mocno podkurczonymi do klatki piersiowej. Utrata masy ciała przez chorego związana jest z zaburzeniami trawienia i z niedoborem składników odżywczych, ale też z niechęcią do jedzenia związaną z lękiem przed nasileniem dolegliwości.

Biegunki tłuszczowe pojawiają się w późniejszym etapie choroby. Jako że w fazie początkowej objawy schorzenia są niespecyficzne, jego rozpoznanie bywa wówczas prawie niemożliwe. Zmiany w miąższu widoczne są jedynie w badaniu mikroskopowym (histopatologicznym), a biopsji tkanki na tym etapie choroby się nie wykonuje.

Natomiast podwyższenie w krwi poziomu enzymów trzustkowych – lipazy i amylazy – może być efektem innych chorób tego gruczołu. Powiększenie i obrzęk narządu rzadko wykrywają wtedy nawet tak czułe badania jak USG i tomografia komputerowa jamy brzusznej. Zdarza się natomiast, że, badając dotykowo brzuch, doświadczony lekarz wyczuje jego powiększenie i tkliwość, co sugerować może obecność tzw. torbieli rzekomej.

Dopiero w zaawansowanym stanie zapalnym dochodzi do włóknienia trzustki i pojawienia się zwapnień, zaniku miąższu i poszerzenia przewodów trzustkowych. Dlatego od pierwszych sygnałów choroby do jej rozpoznania upływa średnio ok. 5 lat.

Skąd się bierze?

Najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia trzustki jest alkohol – odpowiada za 80 proc. przypadków choroby. Dotyczy to nie tylko patologicznego jego nadużywania, ale i „niewinnego” picia – jeśli jest regularne. Nie jest to jednak czynnik najważniejszy, bo tylko u 5-10 proc. osób nadużywających alkoholu rozwija się zapalenie trzustki. Decyduje predyspozycja genetyczna.

Pozostałymi czynnikami ryzyka jest mukowiscydoza i kamica żółciowa, powodująca zamknięcie ujścia przewodów trzustkowych do dwunastnicy (drogi trzustkowe i żółciowe uchodzą do niej wspólnie). Winne mogą być zmiany w jamie brzusznej utrudniające odpływ enzymów trzustkowych – w tym pourazowe, pozapalne i nowotworowe.

Wystąpieniu przewlekłego zapalenia trzustki sprzyja też wysokokaloryczna i wysokotłuszczowa dieta, palenie papierosów. Ostatnio coraz częściej rozpoznaje się zapalenie trzustki w wyniku autoagresji. Przewlekłe zapalenie trzustki bywa też niekiedy powikłaniem ostrego zapalenia tego narządu.

Leczenie objawowe

Leczenie choroby polega przede wszystkim na eliminowaniu czynników ją wywołujących i zaostrzających jej przebieg. Bezwzględnie odstawić należy alkohol i papierosy. Dieta powinna być niskotłuszczowa i wysokobiałkowa. Posiłki – gotowane w folii, na parze – niewielkie, za to częste.

Przy diecie niskotłuszczowej konieczna bywa suplementacja witamin rozpuszczalnych w tłuszczu, tj. A, D, E i K. Zaleca się również doustne przyjmowanie enzymów trzustkowych w postaci tabletek, by zmniejszyć produkcję enzymów w trzustce i odciążyć jej miąższ. Przy silnym bólu stosuje się preparaty przeciwbólowe, choć zdarza się, że są one nieskuteczne.

Jeżeli terapia zachowawcza nie przynosi skutku, pozostają metody inwazyjne – endoskopowe, radiologiczne i/lub chirurgiczne. Łącznie z pankreatomią, czyli chirurgicznym usunięciem trzustki.

Zapalenie ostre

OZT, ostre zapalenie trzustki, bywa powikłaniem PZT lub samodzielną chorobą. Polega na gwałtownie postępującym uszkodzeniu miąższu narządu przez jego własne enzymy. W normalnych warunkach ich aktywacja zachodzi dopiero w świetle jelita pod wpływem pokarmów i innych enzymów trawiennych.

Do patologicznej aktywacji dochodzi zwykle na skutek zastoju soku trzustkowego i drażnienia przez alkohol i pokarm zarzucany do przewodu trzustkowego lub kamicy żółciowej powodującej zamknięcie ujścia przewodów trzustkowych.

OZT to stan zagrożenia życia. Powikłaniem bywa przedziurawienie ścian żołądka i jelit przez sok trzustkowy, ropnie wewnątrz otrzewnej, niewydolność wielonarządowa. Konieczny bywa pobyt w szpitalu, drenaż jamy brzusznej, niekiedy pankreatomia.

Trzustka długo nie daje znać, że coś jej dolega...

Badaj krew. Regularnie, przy- najmniej co 2 lata. Skierowanie wypisze każdy internista. Najważniejszy jest poziom amylazy i laktazy, enzymów odpowiadających za trawienie węglowodanów oraz tłuszczów. Ich podwyższony poziom może świadczyć o ostrym lub przewlekłym zapaleniu narządu.

Ogranicz tłuszcze. Unikaj tłustych mięs, smażonych po- traw, sosów na bazie masła, śmietany i majonezu. Bez ograniczeń jedz za to tłuste ryby (kwasy omega-3 chronią trzustkę) i dobrej jakości oliwę (najlepiej z pierwszego tłoczenia).

Zrezygnuj z alkoholu i papierosów. Regularne picie i palenie niszczy struktury trzustki produkujące enzymy i insulinę – szkody bywają nieodwracalne. I tak: u palaczy rak trzustki wykrywany jest średnio w wieku 62 lat, a u osób nadużywających alkoholu – rok wcześniej. U abstynentów choroba ta zwykle ujawnia się w wieku 70-72 lat.

Pij zieloną herbatę. U kobiet zmniejsza ona ryzyko raka o połowę, u mężczyzn – o 40 proc.

Polub: brokuły, winogrona i jogurt. A także szpinak – chroniący przed rakiem, niskotłuszczowe tofu – bogate źródło białka. Przyprawiaj dania imbirem i kurkumą.

Artykuł pochodzi z kategorii: Choroby

Życie na gorąco

Zobacz również

  • Tak objawia się zaćma

    Jest tak powszechną chorobą, że uważa się ją za naturalną konsekwencję procesu starzenia. Rozwija się powoli i bezboleśnie przez lata. więcej