Nadczynność i niedoczynność tarczycy. Objawy, leczenie, badania

Nadczynność tarczycy

To jedno z najczęstszych schorzeń endokryno logicznych. Cierpią na nie szczególnie kobiety (czterokrotnie częściej niż mężczyźni). Do nadczynności tego gruczołu prowadzi nadmierna produkcja hormonów tarczycy – T3 i T4. Większe ich stężenie powoduje przyspieszenie metabolizmu i innych procesów w organizmie.

Reklama

Przyczyny nadczynności tarczycy

Chorobę najczęściej wywołuje pobudzenie tarczycy przez grupę własnych przeciwciał wytwarzanych patologicznie. Najczęściej spotykane rodzaje nadczynności to choroba Gravesa-Basedowa i wole guzkowe toksyczne.

Do nadczynności może doprowadzić nadużywanie podczas odchudzania tabletek zawierających wyciąg z tarczycy. Nieleczona choroba czasami powoduje tzw. przełom tarczycowy.

Nadczynność zdarza się też wskutek nagłego odstawienia leków przeciwtarczycowych. Przyczyną choroby może być również podostre zapalenie tarczycy oraz poporodowe zapalenie tego gruczołu.

Objawy nadczynności tarczycy

O nadczynności może świadczyć spadek wagi nawet przy wzmożonym apetycie (od kilku do nawet 30 kg w ciągu kilku miesięcy!), stałe uczucie gorąca (chorzy nawet zimą noszą lekkie ubrania, bo jest im gorąco) i nadmierna potliwość.

Pojawia się kołatanie serca i duszność. Drżą ręce (objaw bywa mylony z chorobą Parkinsona), słabną mięśnie (zwłaszcza nóg), pojawiają się biegunki (nawet do 3-4 razy w ciągu dnia). Miesiączki są nieregularne.

Występują też problemy skórne, a kostki u nóg stają się opuchnięte. Włosy rzedną i są sztywne, a paznokcie łamią się i mają nierówną powierzchnię. Ponadto chory jest nerwowy, drażliwy, płaczliwy i cierpi na bezsenność. Oczy łzawią, tworzą się pod nimi worki, pojawia się wytrzeszcz gałek.

Przełom tarczycowy (ostra nadczynność tarczycy) charakteryzuje się nagłą gorączką, szybką czynnością serca i zaburzeniami psychicznymi, które mogą prowadzić do delirium i śpiączki (ten stan wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej!).

W postaci subklinicznej (utajonej) nadczynności tarczycy pojawiają się głównie problemy krążeniowe (m.in. tachykardia – serce bije powyżej 100 razy na minutę, migotanie przedsionków), a także pobudzenie psychoruchowe i osłabienie mięśniowe.

Podostre zapalenie tarczycy może przebiegać z przewlekłą nadczynnością tarczycy. Objawia się uczuciem bólu w tarczycy, a także podczas połykania i kręcenia głową oraz tkliwość tego gruczołu.

Leczenie nadczynności tarczycy

Zmniejszenie wytwarzania hormonów przez tarczycę osiąga się kilkoma metodami. Podaje się leki przeciwtarczycowe. Farmakologia ma przygotować pacjenta do metody radykalnej – leczenia jodem radioaktywnym albo do operacji, podczas której usuwa się część lub całą tarczycę.

Czasami trzeba stosować kilka leków jednocześnie i wówczas istnieje niebezpieczeństwo niedoczynności tarczycy.

Warto wiedzieć!

Nadczynność tarczycy może wiązać się z nadmierną ekspozycją na jod. Gdy zmniejszymy jego wchłanianie (np. wyjedziemy znad morza), objawy powinny ustąpić po kilkunastu tygodniach.

Dlatego jeśli masz chorą tarczycę, przed urlopem skontaktuj się z lekarzem, który pomoże Ci wybrać miejsce wypoczynku.

Podstawowe badania

• Analiza krwi: oznaczenie poziomu hormonów TSH i T4.

• Test z jodem radioaktywnym: dzięki niemu powstaje tzw. mapa tarczycy, na której zaznaczone są miejsca największych skupisk radioaktywnego jodu. Pozwala to na wykrycie i umiejscowienie guzków nadczynnych, np. gruczolaków. Regularne rozmieszczenie jodu oznacza, że cały gruczoł produkuje za dużo hormonów.

• RTG klatki piersiowej: pokazuje, czy tarczyca rozrasta się w stronę tchawicy i tworzy niewidoczne tzw. wole zamostkowe.

Niedoczynność tarczycy

Pojawia się wówczas, gdy tarczyca produkuje zbyt mało hormonów, by mogły one zapewnić prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Choroba występuje dziesięć razy częściej u kobiet niż mężczyzn. Szacuje się, że cierpi na nią ok. 5 procent kobiet w ciąży i 7 procent w pierwszym roku po urodzeniu dziecka.

Przyczyny niedoczynności tarczycy

Najczęściej jest to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Dochodzi wówczas do produkcji przeciwciał atakujących komórki tarczycy, co w efekcie prowadzi do spadku produkcji hormonów.

Innymi przyczynami choroby są: chirurgiczne usunięcie części lub całości gruczołu, radioterapia, dieta o zbyt małej zawartości jodu, a także zaburzenie czynności innych gruczołów dokrewnych, np. niedoczynność przysadki mózgowej.

Schorzenie mogą wywołać niektóre leki (np. zawierające lit). Choroba często powtarza się w rodzinie.

Objawy niedoczynności tarczycy

Niedoczynność rozwija się powoli, początkowo chory nie wie, czemu czuje się coraz bardziej zmęczony i chce mu się spać. Mniej się poci, a mimo racjonalnej diety i aktywności fizycznej przybiera na wadze. Miewa zaparcia, zaburzenia miesiączkowania i problemy z płodnością. Bolą go mięśnie i stawy.

Włosy i paznokcie stają się cienkie i łamliwe, a sucha skóra przybiera żółtawe zabarwienie. W zaawansowanej postaci twarz, ręce i stopy są ob rzmiałe. Chory jest przygnębiony, czasem wpada w depresję, ma problemy z koncentracją. Jest mu zimno. Ma ochrypły, matowy głos.

Rozpoznanie niedoczynności tarczycy

Ponieważ niedoczynność tarczycy może pojawiać się w różnych etapach życia, wyróżnia się jej postać wrodzoną, młodzieńczą i dorosłych. Główne objawy chorobowe u dzieci związane są z zaburzeniem rozwoju (teraz rzadko spotyka się takie stany), u dorosłego zależą od obniżonej przemiany materii (obrzęk śluzowaty). W postaci młodzieńczej występuje upośledzenie wzrostu i opóźnienie dojrzewania płciowego.

Niedoczynność tarczycy rozpoznaje się na podstawie badania krwi (oznaczeniu stężenia hormonów tarczycy).

Leczenie niedoczynności tarczycy

Po rozpoznaniu choroby istnieje skuteczne leczenie, które pozwala na prowadzenie normalnego życia. Terapią w przypadku niewystarczającej produkcji hormonów jest ich substytucja w postaci leków.

Możliwości leczenia zależą od rodzaju i nasilenia zaburzeń, wieku i ewentualnie innych chorób (stanów współistniejących). – Niezdiagnozowana i nieleczona niedoczynność tarczycy może spowodować wiele problemów zdrowotnych, np. choroby serca, depresję, infekcje, zwiększone ryzyko nawracających poronień, niepłodność – mówi prof. dr hab. n. med. Marek Ruchała, kierownik Katedry i Kliniki Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Endo- krynologicznego.

– Warto wiedzieć, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2015 roku rozszerza kompetencje lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej – dodaje profesor. – Teraz mogą nie tylko kierować na badanie tarczycy, ale też ją leczyć.

Zaleca się, aby z uwagi na zagrożenia związane z nie wykrytą niedoczynnością, u kobiet w ciąży wykonywać badanie przesiewowe w 9. ty godniu ciąży lub podczas pierwszej wizyty lekarskiej.

Podstawowe badania

• Analiza krwi: określa poziom hormonów TSH i T4.

• USG tarczycy: ujawnia drobne guzki. Głowicę urządzenia przykłada się do skóry bezpośrednio nad badanym gruczołem.

• Scyntygrafia (SCC), czyli radioizotopowe badanie. Ustala położenie i wielkość wola oraz określa charakter guzków (zgrubień).

Artykuł pochodzi z kategorii: Choroby

Tele Tydzień

Zobacz również

  • Niespokojne nogi

    Nie możesz spać, bo wciąż ruszasz nogami? Przyczyną może być niedobór żelaza, niewydolność nerek czy cukrzyca. Jednak w 50 proc. objawy związane są z układem nerwowym. więcej