Jak pokonać ból

Dzięki postępowi w medycynie żyjemy dłużej, ale częściej zapadamy na przewlekłe choroby, których objawem jest ból. Dotyka on w Polsce 10 milionów ludzi. Jak sobie z nim radzić?

Żyjemy w ciągłym biegu, prowadzimy siedzący tryb życia, nie uprawiamy sportów, mamy nadwagę, co dodatkowo obciąża narząd ruchu i jest powodem przewlekłych dolegliwości bólowych. Z wiekiem rośnie również zapadalność na choroby, których dominującym objawem jest ból.

Najczęściej za przewlekły ból odpowiada choroba zwyrodnieniowa stawów i bóle krzyża (stanowią ponad 50 proc. przypadków) oraz bóle głowy, urazy i ból neuropatyczny (m.in. neuralgia popółpaścowa czy cukrzycowa, ból pooperacyjny, zespół wieloobjawowego bólu miejscowego, ból towarzyszący zakażeniu wirusem HIV, ból w SM).

Reklama

Ludzie młodzi cierpią najczęściej z powodu ostrych bólów pourazowych oraz bólów głowy. Sygnał ostrzegawczy. Ból jest najczęstszym objawem, który skłania każdego z nas do poszukiwania pomocy lekarskiej.

Ten ostry ma nas przede wszystkim ostrzegać oraz chronić nasze ciało przed zagrożeniem.

Ból jest także sygnałem i objawem choroby, zarówno w przypadku jej zaostrzenia (np. stanu zapalnego stawu), jak i pojawienia się zupełnie nowej choroby (np. inny rodzaj bólu głowy niż dotychczas bywa objawem udaru mózgu). Jeśli ból pojawia się rzadko, tylko kilka razy w roku, to można go uśmierzyć samemu, stosując lek przeciwbólowy, który zwykle w takich sytuacjach pomaga.

Kiedy do lekarza? Gdy ból pojawia się częściej niż zwykle, np. kilka razy w miesiącu, zmienia swój dotychczasowy charakter, pojawia się w innym miejscu ciała niż dotychczas i ma większe nasilenie niż zwykle – należy iść do lekarza.

Niepokoić powinien także fakt, że nie pomagają dotychczas przyjmowane leki przeciwbólowe lub gdy bólowi towarzyszą inne objawy, np. nudności, krwawienie, zawroty głowy, nadmierna senność, ogólne osłabienie, niedowład kończyn, zaburzenia mowy.

Koniecznie skonsultuj się z lekarzem, gdy ból trwa pomimo wygojenia rany pooperacyjnej, wyleczenia choroby podstawowej, np. półpaśca, jeśli trwa dłużej niż 3 miesiące, gdy pogarsza lub uniemożliwia codzienne funkcjonowanie i powoduje absencję w pracy, pogorszenie jakości snu, obniżony nastrój, kłopoty z wykonywaniem prostych czynności.

Zmierzyć siłę bólu. Dolegliwości bólowe mogą być skutecznie rozpoznawane i leczone przez każdego lekarza. Do oceny natężenia i monitorowania prowadzonej terapii przeciwbólowej stosuje się różne skale, np. 11-stopniową skalę numeryczną od „0” do „10”. Chory za pomocą liczb ocenia swój ból.

Przyjmuje się, że „0” oznacza jego brak, a „10” to najsilniejszy, trudny do wyobrażenia ból. Jednak najczęściej chorzy opisują odczucia jako: brak bólu, słaby ból, umiarkowany, silny i niewyobrażalny. Osoby cierpiące z powodu bólu przewlekłego coraz częściej korzystają z poradni leczenia bólu, a w przypadku osób z chorobami nieuleczalnymi – z poradni opieki paliatywnej i hospicyjnej.

Morfina – czasem konieczność. Najczęstsza obawa chorych dotyczy uzależniania od silnych leków przeciwbólowych, np. od morfiny. Jeśli te silne leki stosowane są w odpowiednich dawkach, zgodnie z zaleceniem i mają przynieść ulgę w bólu, to ryzyko jest niewielkie.

Strach przed uzależnieniem nie powinien ograniczać dostępu do leku i niepotrzebnego cierpienia. Morfina, podobnie jak inne silne opioidy, nie ma maksymalnej dawki, jaką można podać choremu.

Ograniczeniem są ewentualne objawy niepożądane lub brak efektu leku pomimo szybkiego podnoszenia podawanej dawki – wówczas należy zweryfikować zarówno leczenie jak i rodzaj bólu, który jest leczony.

Z kolei słabe opioidy (łagodzące ból o średnim nasileniu) mają około 10 razy słabszą moc od morfiny. Na początku leczenia mogą one wywołać nudności/wymioty i senność, później zaparcia. Objawy te, nawet nasilone, dość łatwo poddają się leczeniu. Występują, ponieważ opioidy zwalniają perystaltykę całego przewodu pokarmowego.

W górnym jego odcinku powodują uczucie pełności w żołądku, wolniejsze jego opróżnianie. Stąd nudności, wymioty. W dolnym odcinku natomiast zwalniają perystaltykę jelit, co powoduje zaparcia.

Choć ośrodków leczenia bólu jest w Polsce wiele, jednak tylko 24 z nich to poradnie interdyscyplinarne posiadające certyfikat Polskiego Towarzystwa Badania Bólu. Pracują w nich specjaliści różnych dziedzin medycyny i stosowane są różne metody leczenia – od farmakoterapii, przez techniki inwazyjne (blokady, neurolizy), rehabilitację do psychoterapii.

Pozostałe poradnie (ok. 200) po- siadają kontrakt z NFZ, ale nie stosują terapii wielokierunkowej. Wskazaniem do skierowania do specjalistycznego ośrodka leczenia bólu są trudne sytuacje: ból niepoddający się standardowemu leczeniu, problemy z postawieniem właściwego rozpoznania, szybko narastające zapotrzebowania na leki przeciwbólowe, ciężkie objawy niepożądane po leczeniu, wskazania do zastosowania inwazyjnych metod leczenia.

Ekspert: Ból może być chorobą samą w sobie

W 2015 r. opracowane zostały krajowe zalecenia dotyczące stosowania silnie działających opioidów u chorego z bólem nienowotworowym, ponieważ ból przewlekły uznawany jest za chorobę samą w sobie.

Ze względu na objawy towarzyszące, takie jak: zaburzenia snu i apetytu, drażliwość, depresyjny nastrój, upośledzenie funkcjonowania fizycznego i psychicznego, zaburzenia poznawcze, problem uzależnienia od leków lub ich nieprawidłowego stosowania ból uważa się za chorobę.

Dodatkowym obciążeniem dla pacjenta zmagającego się z bólem przewlekłym są problemy rodzinne, zaniechanie kontaktów towarzyskich i rodzinnych, absencja w miejscu pracy, utrata pracy, wcześniejsza emerytura czy świadczenia rentowe.

Gdzie szukać profesjonalnej pomocy?

1. Obecnie w Polsce mamy 144 szpitale i 32 oddziały szpitalne z certyfikatem „Szpital bez bólu”.

2. Aby uzyskać taki certyfikat, szpitale muszą spełniać kryteria określone przez Polskie Towarzystwo Badania Bólu, Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Towarzystwo Chirurgów Polskich, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne.

3. W placówkach tych personel medyczny jest szkolony tak, by zapewnić pacjentom najwyższy poziom jakościowego uśmierzania bólu pooperacyjnego i leczenia przewlekłego.

Przydatne adresy:

Poradnie leczenia bólu posiadające Certyfikat Polskiego Towarzystwa Badania Bólu:

• www.ptbb.pl • http://ptbb.pl/dzialalnosc/certyfikat-ptbb/poradnie-bez-bolu

Poradnie Leczenia Bólu na stronie NFZ:

• https://zip.nfz.gov.pl/GSL/GSL/Przychodnie Specjalistyczne

Poradnie medycyny paliatywnej, hospicja domowe, hospicja stacjonarne:

• www.medycynapaliatywna.org

Lista szpitali posiadających aktualny Certyfikat „Szpital bez bólu” znajduje się na stronie:

• www.szpitalbezbolu.pl

Drabina analgetyczna

Schemat przyjęty w 1986 r. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), tzw. trójstopniowa drabina analgetyczna, przyjął się w światowej medycynie. Jest dziś powszechnie stosowany w terapii bólu nowotworowego i pozwala skutecznie uśmierzać ból u 80-90 proc. chorych.

1. W przypadku bólu o natężeniu od 0 do 3 najczęściej wystarcza przyjmowanie paracetamolu i niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ, np. ibuprofenu). W przypadku bólu o większym natężeniu czasem trzeba podać opioidy (kodeina, dihydrokodeina i tramadol).

Na najwyższym, trzecim szczeblu znajdują się silne opioidy (morfina, oksykodon, metadon, buprenorfina, fentanyl).

2. Leki przeciwbólowe powinny być stosowane, jeśli to tylko możliwe, drogą doustną.

3. Odstępy pomiędzy kolejnymi dawkami zależą od tego jak długo działa dany lek – przyjmujemy je niemal z zegarkiem w ręku – np. po przyjęciu 400 mg Nurofenu nie możemy 1-2 godziny później sięgnąć po kolejny Nurofen lub Ibuprom czy Ibufen, ponieważ wszystkie te leki zawierają tę samą substancję: ibuprofen.

Między jedną a drugą dawką tej samej substancji należy odczekać tak długo, jak jest to podane na ulotce.

Artykuł pochodzi z kategorii: Choroby

Świat & Ludzie

Zobacz również

  • Dokuczliwa pokrzywka

    Wywołane nią zmiany przypominają te, które powstają po kontakcie skóry z zielem pokrzywy – stąd nazwa. więcej