​Celiakia - choroba, która przybiera różne oblicza

Celiakia nie zawsze daje objawy. Możemy żyć z nią długie lata nawet, nie wiedząc o jej istnieniu. Aż do momentu, kiedy pod wpływem silnego bodźca, np. ciąży albo stresu, wreszcie się ujawni. Bywa, że choroba wysyła pewne sygnały, jednak są one na tyle niespecyficzne, że trudno je skojarzyć właśnie z celiakią.

Zdjęcie

Celiakia nie daje jednoznacznych objawów /123/RF PICSEL
Celiakia nie daje jednoznacznych objawów
/123/RF PICSEL

Celiakia - czym jest ta tajemnicza choroba?

Jelito cienkie osoby zdrowej pokrywają maleńkie wypustki, tzw. kosmki jelitowe. Zwiększają one powierzchnie chłonną jelita i wyłapują składniki odżywcze z przechodzącego przez nie pokarmu - witaminy, makro- i mikroelementy. Kosmki jelitowe osoby chorej na celiakię mogą być jednak upośledzone. Winę za ich wyniszczenie ponosi gluten, czyli białko zbożowe zawarte w pszenicy, życie, jęczmieniu i owsie.

Osoba chora na celiakię trwale go nie toleruje. Po spożyciu produktu z glutenem układ odpornościowy "celiaka" zaczyna nieprawidłowo reagować. 

Reklama

Zamiast wyniszczyć działający toksycznie gluten, układ odpornościowy atakuje własne tkanki - są nimi kosmki jelitowe. Ich uszkodzenie powoduje problemy z wchłanianiem i w konsekwencji niedobory pokarmowe. Te z kolei mają niekorzystny wpływ na cały organizm i mogą powodować różnorakie objawy.

Wzdęcia, biegunki i bóle brzucha - typowe objawy celiakii dotyczą tylko 10 proc. chorych

Na dolegliwości jelitowo-żołądkowe skarżą się głównie dzieci i kobiety w ciąży. Pozostali pacjenci albo nie zauważają u siebie żadnych objawów, albo są one u nich bardzo nietypowe.

U chorych na celiakię mogą pojawić się m.in. stany depresyjne i ciągłe uczucie zmęczenia, bóle kości, stawów i mięśni, bóle głowy, problemy skórne czy nieregularne miesiączki. Jak wiadomo, objawy te towarzyszą również wielu innym schorzeniom: anemii, osteoporozie czy cukrzycy.

Celiakia a anemia

Celiakia jest bardzo częstą przyczyną anemii, czyli zbyt niskiego poziomu hemoglobiny w erytrocytach i samych erytrocytów we krwi. Na skutek niedoborów w organizmie chorego brakuje m.in. żelaza, witamin z grupy B i kwasu foliowego, czyli składników, których zbyt małe stężenie wywołuje anemię

Objawia się ona uczuciem zmęczenia, sennością i bólami głowy. Osoba z anemią jest blada i szybciej się męczy, często popada też w nastroje depresyjne. Niestety, żadne suplementy diety nie pozwolą choremu pozbyć się anemii, jeśli nie będzie on jednocześnie leczył celiakii.

Celiakia a osteoporoza

Na rozwój osteoporozy u osób z celiakią wpływa nie tyle niedostateczne wchłanianie wapnia, co obecność charakterystycznych dla celiakii przeciwciał. Atakują one białko odpowiedzialne za budowę tkanki kostnej - osteoprotegerynę. 

W przebiegu choroby powstają ubytki masy kostnej, przez co kości chorego są podatne na złamania. Osteoporoza może, lecz nie musi, powodować dolegliwości bólowych. Właśnie dlatego bardzo często nazywa się ją "cichym złodziejem kości".

Celiakia a inne choroby autoimmunologiczne, takie jak cukrzyca i hashimoto

Tym, co łączy celiakię z cukrzycą, jest przede wszystkim wspólne podłoże. Obie choroby są chorobami autoimmunologicznymi, wynikającymi ze zmian w genach. Układ odpornościowy atakuje w nich jednak inne narządy -  w celiakii jelito cienkie, w cukrzycy trzustkę. Ale to nie wszystko. 

Choroby autoimmunologiczne mają to do siebie, że lubią występować razem. I tak, osoba chorująca na cukrzycę typu I powinna przebadać się w kierunku celiakii, ponieważ jest dużo bardziej narażona na jej rozwój.

Sytuacja wygląda podobnie w  przypadku chorych na chorobę Hashimoto, u których celiakia występuje aż 10 razy częściej. Choroba Hashimoto jest więc wskazaniem do wykonania badania w kierunku celiakii. Ale jak właściwie się ją diagnozuje?

Nietolerancja glutenu - jak sprawdzić, czy mamy z tym problem?

Pierwszym krokiem powinno być wykonanie badania DNA na obecność genów HLA-DQ2 i DQ8. Celiakia występuje bowiem tylko u osób z predyspozycjami genetycznymi.

Jeśli badanie nie stwierdzi żadnego z ww. genów, możemy odetchnąć z ulgą, ponieważ nigdy nie zachorujemy na celiakię. Jeśli z kolei wynik testu będzie pozytywny, musimy mieć się na baczności, bo oznacza to, że ryzyko choroby jest wysokie.

Wtedy diagnostykę uzupełnia się testami serologicznymi i na tej podstawie stawia diagnozę. Dzięki testom genetycznym biopsja jelita nie zawsze jest konieczna. Po rozpoznaniu celiakii można zacząć leczenie.

Nietolerancja glutenu - jak z nią walczyć?

Celiakia jest chorobą, której nie można wyleczyć. Da się jednak łagodzić jej objawy i przeciwdziałać powikłaniom. Jedynym lekarstwem na celiakię jest dieta bezglutenowa.

Osoby, których dotyczy nietolerancja glutenu, muszą unikać tego białka już do końca życia, jeśli oczywiście chcą zregenerować jelita i pozbyć się objawów choroby. Wysiłek nie idzie jednak na marne. Już po kilku tygodniach restrykcyjnej diety wielu chorych zauważa wyraźną poprawę samopoczucia.

Natalia Jeziorska

Artykuł pochodzi z kategorii: Choroby

Zobacz również

  • Są niemal niewidoczne i praktycznie niezniszczalne. Priony to wielka zagadka medycyny. Nie są ani wirusami, ani bakteriami, ani grzybami. Nie można ich nawet zaliczyć do istot żyjących. A jednak... więcej